Co znaczy „wa man azlamu mimman” (Koran 2:140)?
„Wa man azlamu mimman” znaczy „a kto jest bardziej niesprawiedliwy niż ten, kto…”, i jest to pytanie, które niesie odpowiedź w sobie: nikt. Słowa te padają w wersecie sury Al-Bakara: „A jeśli oni będą mówili: «Czy doprawdy Abraham i Isma`il, Izaak, Jakub i pokolenia byli wyznawcami judaizmu lub chrześcijanami?» Powiedz: «Czy wy wiecie lepiej, czy Bóg? A kto jest bardziej niesprawiedliwy aniżeli ten, kto ukrywa świadectwo otrzymane od Boga? A Bóg nie lekceważy tego, co czynicie!»” (Koran 2:140). Po arabsku brzmi to وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن. Słowo po słowie: „wa” to „a”; „man” to „kto”; „azlamu” to forma wyższości od rdzenia z-l-m, którego podstawowy sens po arabsku to umieszczenie czegoś tam, gdzie nie należy, więc „zulm” jest przesunięciem tego, co się komuś należy, a „zalim” tym, kto je robi; „mimman” powstaje z „min” i „man”, czyli „niż ten, kto”. Cała formuła pojawia się w Koranie piętnaście razy: dziewięć razy zaczyna się od „wa”, a sześć od „fa”, czyli „fa man azlamu mimman”. Stąd dwa zapisy, które ludzie wpisują: wa man azlamu mimman oraz fa man azlamu mimman.
W 2:140 pytanie pada na jeden określony czyn. Kontekstem jest spór o Abrahama i proroków po nim, a werset wcześniejszy odpowiada na samo roszczenie: „Czy wy będziecie z nami dyskutować o Bogu, który jest naszym Panem i waszym Panem?” (2:139). Potem 2:140 pyta, kto wie lepiej, i nazywa to, co ludzie robią z wiedzą, którą już mają: ukrywają świadectwo otrzymane od Boga. Niesprawiedliwość należy tu do kogoś, kto trzyma dowód w ręku, i dlatego werset kończy się na tym, że Bóg widzi, a nie na niewiedzy.
Piętnaście miejsc, z których trzynaście dotyczy wymyślania kłamstw o Bogu albo odwracania się od jego znaków. Sura Al-An‘am podaje najkrótszą postać: kto jest bardziej niesprawiedliwy niż ten, kto wymyśla kłamstwo przeciw Bogu albo zaprzecza jego znakom; niesprawiedliwi nigdy nie odniosą sukcesu (6:21). Niemal to samo powtarzają sura Al-A‘raf (7:37) i sura Junus (10:17). W tej samej surze jest też przypadek, którego skutek dotyka innych ludzi: kto wymyśla kłamstwo przeciw Bogu, aby bez wiedzy sprowadzić ludzi na manowce (6:144), oraz kto zaprzecza znakom Boga i odwraca się od nich (6:157). Sura As-Sadżda mówi o tym, „komu przypomniano znaki jego Pana, a potem się od nich odwrócił” (32:22), a sura Al-Kahf mówi to samo obszerniej, dodając, że zapomniał o tym, co przygotowały jego własne ręce (18:57). Sura As-Saff wskazuje na tego, kto wymyśla kłamstwa przeciw Bogu, będąc wzywanym do poddania się jemu (61:7). Dwa miejsca nazywają coś innego niż kłamstwo i oba są w surze Al-Bakara: kto zabrania, by w miejscach czci Boga wspominano jego imię, i dąży do ich zniszczenia (2:114), oraz ukryte świadectwo z 2:140.
Komentatorzy stawiają pytanie, które nasuwa forma wyższości użyta wobec kilku różnych grup, i odpowiadają na nie na więcej niż jeden sposób. Jedno odczytanie bierze każde wystąpienie wewnątrz jego własnej klasy: jeden werset nazywa najgorszego wśród kłamiących o Bogu, drugi najgorszego wśród odwracających się od znaków, trzeci najgorszego wśród ukrywających to, co wiedzą, a klasy nie są układane w kolejność. Drugie odczytanie widzi w formule jeden stopień, do którego wchodzą wszyscy wymienieni, więc chodzi o przynależność do najwyższego stopnia niesprawiedliwości. Oba są przekazane i oba zostawiają wersety w całości; jeśli chcesz ustalonego stanowiska, uczony, któremu ufasz, przeprowadzi cię przez komentarze. Także tłumaczenia angielskie oddają jedną arabską formułę na kilka sposobów, raz „who is more unjust”, raz „who does greater wrong”, więc czytelnik, który spotkał ją w jednym przekładzie, szukając słów drugiego, nie znajdzie nic.
Sura Al-Bakara wraca do ukrywania więcej niż raz i stąd bierze się ciężar 2:140. Mówi o tych, którzy ukrywają zesłane jasne znaki i przewodnictwo po tym, jak zostało ono ludziom wyjaśnione w Piśmie (2:159), i o tych, którzy ukrywają to, co Bóg zesłał z Księgi, i sprzedają to za niewielką cenę (2:174), a potem sprowadza to samo słowo do zwykłych spraw między ludźmi: nie ukrywajcie świadectwa, bo serce tego, kto je ukrywa, jest grzeszne (2:283). Czytane razem, formuła pyta, co człowiek robi z wiedzą, którą już trzyma w rękach, a 2:140 kończy się tam, gdzie się zaczęła: Bóg nie lekceważy tego, co czynicie.
📖 Źródło: Koran 2:114; 2:139–141; 2:159; 2:174; 2:283; 6:21; 6:144; 6:157; 7:37; 10:17; 18:57; 32:22; 61:7
Pobierz Hikmę na iPhone’a lub Androida