Co znaczy „fadża alahum ka asfin ma’kul” (Koran 105:5)?
„Fadżaʿalahum ka-ʿaṣfin maʾkūl” (w transkrypcji łacińskiej najczęściej „faja alahum ka asfim ma’qul”) to ostatni wers sury Al-Fil, a brzmi on: „i zostawił ich jak przeżutą słomę” (Koran 105:5). Po arabsku zapisano go فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولٍۭ. Słowo po słowie: „fa” to spójnik „i wtedy”, wiążący ten wers z czterema poprzednimi; „dżaʿalahum” znaczy „uczynił ich”, czasownik przemieniający jedną rzecz w drugą; „ka” to partykuła podobieństwa; „ʿaṣf” to sucha część zboża, plewa i słoma pozostałe po wybraniu ziarna; „maʾkūl” to imiesłów bierny od rdzenia ʾ-k-l, „zjedzony”.
Zapisy łacińskie, które ludzie wpisują, tłumaczą dwie cechy arabskiego. Wyrazy zlewają się w miejscu „asfim”, ponieważ tanwin kończący „ʿaṣfin” upodabnia się do głoski mīm w „maʾkūl”, gdy czyta się je razem, więc ucho słyszy jedno słowo tam, gdzie pismo ma dwa. Ostatni wyraz to „maʾkūl” przez kāf, a nie przez qāf; zapisana transkrypcja wersu brzmi „Faja ’alahum ka’asfim m’akool”.
Wers zamyka pięciowersową relację o wojsku, które ruszyło na Mekkę, a tradycja umieszcza to zdarzenie w roku narodzin Proroka ﷺ. Relacja otwiera się pytaniem: „Czy nie widziałeś, jak twój Pan postąpił z ludźmi słonia?” (105:1), potem „Czyż nie sprowadził ich podstępu na manowce?” (105:2), następnie wysłanie przeciw nim stad ptaków (105:3), które obrzucały ich kamieniami z wypalonej gliny (105:4), a wynik jest w 105:5. Sura następująca po niej czyta się jak druga połowa tej samej myśli: Kurajszyci i ich znane podróże zimowe i letnie (106:2), potem wezwanie, by czcili Pana tego Domu (106:3), tego, który nakarmił ich w głodzie i dał im bezpieczeństwo w strachu (106:4).
„ʿAṣf” występuje w Koranie dwa razy, a drugie miejsce to ogród. Sura Ar-Rahman wylicza wśród darów Boga „ziarno w łuskach i wonne zioła” (55:12), gdzie to samo słowo oznacza osłonę żywego zboża. Zestawienie obu miejsc jest siłą tego obrazu: to, co na polu jest okrywą ziarna, leży też na klepisku, gdy ziarno zabrano, a łodygi zdeptano. Rdzeń niesie również wiatr. „ʿĀṣif” to wichura, jak w surze Al-Mursalat o wiatrach dmących gwałtownie (77:2) i w surze Al-Anbija o wichrze poddanym Sulajmanowi (21:81), a to wiatr oddziela ziarno od plewy.
Ten sam kształt Koran stosuje wobec innych ludów, które upadły. Sura Al-A’la łączy ten sam czasownik z podobnym porównaniem, mówiąc o pastwisku: „potem obrócił je w pociemniałe ściernisko” (87:5). Samud stali się jak sucha ściółka budowniczego zagrody (54:31), Ad leżeli powaleni niczym puste pnie palm (69:7), a w surze Ibrahim czyny tych, którzy zaprzeczają, są jak popiół rozwiany przez gwałtowny wiatr w burzliwy dzień (14:18). Każde z tych porównań bierze rzecz, która miała objętość i ciężar, i pokazuje, co z niej zostało.
Co dokładnie przedstawia „ʿaṣf maʾkūl”, komentatorzy czytają na więcej niż jeden sposób. Jedni biorą „maʾkūl” w jego prostym biernym znaczeniu: pasza, którą bydło zjadło i wydaliło, więc wojsko przyrównane jest do tego, co zostaje po słomie przepuszczonej przez zwierzę. Inni czytają to jako słomę nadjedzoną, a nie zjedzoną do końca, źdźbło przetoczone przez robactwo tak, że kruszy się przy dotknięciu. Trzecia lektura widzi w tym plewy na klepisku, gdy ziarno już zabrano, a resztę zdeptano. Wszystkie trzy są przekazane, zgadzają się co do wymowy obrazu, a sam wers nie rozstrzyga między nimi.
Słowo, którym 105:2 nazywa zamiar wojska, to „kajd”, podstęp uknuty po cichu, a jego koniec należy tu do stałego wzoru. Rozkaz wydany przeciw synom Izraela spotyka się z uwagą, że podstęp tych, którzy zaprzeczają, prowadzi tylko do zguby (40:25); bitwę pod Badr wyjaśnia zdanie, że Bóg osłabia podstępy zaprzeczających (8:18); sura At-Tarik zestawia „oni knują podstęp” (86:15) z „a ja też obmyślam plan” (86:16); wierzącym zaś powiedziano, że jeśli będą cierpliwi i świadomi, ich podstęp nie zaszkodzi im ani trochę (3:120). Sura Al-Fil to ten wzór opowiedziany raz, w pięciu wersach, o jednej drodze do Mekki.
📖 Źródło: Koran 105:1–5; 106:2–4; 55:12; 77:2; 21:81; 87:5; 54:31; 69:7; 14:18; 40:25; 8:18; 86:15–16; 3:120
Pobierz Hikmę na iPhone’a lub Androida