Kur’an’da “berikal basar” (Kıyâme 75:7) ne demek?

“Berika” (بَرِقَ), donup kalan ve artık hiçbir şeye odaklanamayan bakışı anlatan Arapça bir fiildir; tıpkı önünde ani bir parıltı çakınca gözün olduğu yerde kalması gibi. Kur’an’da yalnızca bir kez, Kıyâme sûresinin bir sahnesini açarken geçer: “Fe izâ berikal basar”, yani “gözün kamaştığı zaman” (Kıyâme 75:7). “Basar” görme duyusu ya da gözün kendisidir; “fe izâ” ise “o vakit, o zaman” demektir.

Kökü b-r-k (ب ر ق), yani şimşek anlamındaki “berk” ile aynıdır ve tasvir buradan gelir. Allah, fırtınaya yakalanmış insanları anlatırken “Şimşeğin çakması neredeyse gözlerini alır” (Bakara 2:20) buyurur; dolu yüklü bulutlar için de “Bu bulutların şimşeğinin parıltısı nerdeyse gözleri alır” (Nûr 24:43) der. “Berika’l-basar”, gözün o andaki hâlini adlandırır: açık, sabit, hiçbir şey görmeyen.

Kendi bağlamında bu kelime kıyamet sahnesini açar. Âyetler arka arkaya gelir: “Gözün kamaştığı, ayın tutulduğu, güneş ve ayın bir araya getirildiği zaman, işte o gün insan: ‘kaçacak yer nerede?’ der” (Kıyâme 75:7–10). Aynı bakış İbrâhîm sûresinde de geçer: Allah zalimleri “gözlerin dışarı fırlayacağı bir güne kadar” ertelemektedir (İbrâhîm 14:42). Kelimenin iki okunuşu nakledilmiştir: “berika”, dehşetten donup kalan bakış; “beraka”, ışıyıp açılan göz. İki okuyuşun bıraktığı manzara birbirine yakındır.

📖 Kaynak: Kur’an 2:20; 14:42; 24:43; 75:7–10

İlgili sorular

• Günümüzde Kur’an’ı ezberlemenin en iyi yolu nedir?
• Namazda huşuyu nasıl artırabilirim?
• Biri vefat ettiğinde ilk olarak ne söylenir ve ne okunur?

İlgili okuma

• Kur’an 75:7
• Kur’an 2:20
• Kur’an 24:43